Wewnętrzny głos ukraińskiej zemsty – czy ucichł po 75 latach?

Wiosna 1943 roku to czas, który zapisał się niechlubnie w historii relacji polsko-ukraińskich. Tereny, które przed wojną należały do II RP, od niemal 4 lat przechodziły z rąk do rąk kolejnych okupantów. W tej zawierusze doszło do eskalacji długo tłumionego konfliktu o podłożu zarówno narodowym, jak i społecznym. Czy po 75 latach wszystko zostało dopowiedziane, a temat ostatecznie zamknięty? A może należy dostrzec pewne analogie?

Polacy – jeden z nielicznych narodów Europy, który patrząc na okres XX-lecia międzywojennego może czuć dumę. Pokonanie armii bolszewickiej i zamach majowy, proces tworzenia nowego państwa, sztuki Witkacego, reformy, optymizm lat 20. – to niepowtarzalny koloryt, do którego warto wracać. Z drugiej strony Dwudziestolecie ma swoją ciemną stronę. Bereza kartuska, pospolita przestępczość, powszechna bieda. Do mrocznych wątków należy również temat relacji polsko-ukraińskich, który wisiał od wielu lat, by powrócić z hukiem podczas drugiej wojny. Temat, który w obliczu współczesnej geopolityki zdaje się aktualny jak nigdy dotąd.

Dokładnie 75 lat temu, 28 marca 1943 roku, w Generalnym Gubernatorstwie ogłoszono powstanie 14 Dywizji Grenadierów SS  (1 ukraińskiej), która zakorzeniła się we współczesnej pamięci pod skróconą nazwą SS-Galicja. Hitlerowski okupant wiedział, jak wykorzystać społeczne napięcia, które właśnie wiosną 1943 roku weszły w stan ostatecznej eskalacji. Warto zaznaczyć, że już od roku 1942 Ukraińcy współpracowali z nazistami, dopuszczając się strasznych zbrodni. O tym fakcie dziś oczywiście się milczy, bo to nie współgra z obowiązującą narracją. Jednak to ukraińska (nie polska!) policja czynnie przyczyniła się do masowej zagłady narodu żydowskiego. I to w sposób okrutny. Opisuje to m.in. Leopold Buczkowski we wstrząsającej powieści pt. „Czarny potok”.

W 1943 roku Ukraińcy postanowili zadać Polakom cios ostateczny. Co więcej, zrobili to, nie występując pod nazistowską banderolą. Nie organizując się w oddziały. Mordując tak po prostu. Mowa oczywiście o rzezi wołyńskiej – wydarzeniu, które nie zostało rozliczone, a niedawno powróciło na stałe do dyskursu publicznego. Jednym z bardziej przerażających aspektem tego ludobójstwa była jego oddolność. Żaden generał w wojennym bunkrze nie wydał rozkazu mordowania Polaków. Owszem, Ukraińcy zostali zainspirowani przez kolaborujący z hitlerowcami ruch Stepana Bandery – jednak pokłady nienawiści, które zostały wówczas uwolnione, nie pojawiły się znikąd. Tkwiły od dawna na dnie duszy Ukraińców. A milczenie tylko tę nienawiść podsycało.

I czy dzisiejsza sytuacja nie jest analogiczna? Podobnie jak 75 lat temu, Ukraińcy są postawieni przed dwiema „wersjami” rzeczywistości. Z jednej strony słyszą głos Unii Europejskiej (która nieprzypadkowo zastępuje III Rzeszę) – głos, który kusi Ukrainę, daje jej szansę na „coś więcej”, na wyzwolenie się z łańcuchów własnej historii, na poszukiwanie czegoś lepszego, na emigrację i ponadnarodową wspólnotę. I oczywiście Ukraińcy podążają za tym głosem bardzo solidarnie. Idą na Majdan, obalają rząd, przyjeżdżają do Polski. Pełna свобода. I warto zaznaczyć, że unijna narracja wobec naszego kraju wcale nie jest przystępna. Polacy to naród „niesforny”, który nie chce się podporządkować. Nie lubi innych, więc nie chce przyjmować imigrantów, lecz nie ma wyjścia – Bliski Wschód Polacy zmieniają na Wschód Jeszcze Bliższy (w każdym rozumieniu tego ostatniego słowa).

Ukraińcy widzą to wszystko. Słyszą te narracje, czują wzrastające napięcie i niepokój. Widzą nieudolność własnego państwa, zagrożenie ze strony Rosji. Dotykają ich zarówno problemy polskie, jak i ukraińskie.

Kwestia pozostaje jedna. Czy obok antypolskiej – lecz zewnętrznej – narracji unijnej Ukraińcy słyszą inny głos? Ten, który towarzyszył im od dawna, gdy pewne kwestie były dyplomatycznie przemilczane. Dziś – gdy mowa jest o historii, Wołyniu, polskości Lwowa czy Kresach… Domagający się zemsty szept, który nabrał na sile na wiosnę 1943 roku. Czy przez 75 lat ucichł?

Nie zamierzam nawoływać do przemocy. Nie przyjmuję, że każdy obywatel Ukrainy stanowi wspomniane zagrożenie. Lecz nie o ogół chodzi, a o niebezpieczny margines. Sądzę, że są to kwestie, które warto poddawać refleksji. Polskie miasta wkraczają bowiem w nową epokę. Multikulturalizm to domena Zachodu. Nasz kraj zawsze pozostanie krajem mniejszości etnicznych. Warto przypomnieć, że już niedługo rozpocznie się okres, w którym Ukraińcy mieszkający w Polsce zaczną starać się o tutejsze obywatelstwo. Powstaną nowe partie. Rozkład sił ulegnie zmianie. A czeka nas to w którym roku? 2022? 2025? A może już w 2020?

Mieliśmy Chmielnickiego, mieliśmy Banderę. Nie należy pytać, czy będzie następny, lecz: kto to będzie i kiedy ujrzymy jego twarz? A jak będą wyglądały relacje polsko-ukraińskie w 100. rocznicę powstania UPA?…

Opublikowano: 28.04.2018 18:32.

======================

https://www.salon24.pl/u/bugajski/862487,wewnetrzny-glos-ukrainskiej-zemsty-czy-ucichl-po-75-latach

=========

Podobne:

O czym milczą Ukraińcy?

https://www.salon24.pl/u/bugajski/857603,o-czym-milcza-ukraincy