Zabójcze archiwum.

Wczesny poranek, początek czerwca 1945 roku. Na dziedziniec pałacu w Radomierzycach wtaczają się trzy wojskowe terenówki. Dowodzi nimi pułkownik Ludowego Wojska Polskiego, przyszły premier PRL, Piotr Jaroszewicz. Z samochodów wysiadają cywile i uzbrojeni żołnierze. Kierują się prosto do pałacowych oficyn. Nikt z nich nie wie jeszcze, co dokładnie kryje się w murach tej rezydencji. Wiedzą tylko jedno: Niemcy ukryli tu coś ogromnego.

Kilka dekad później trzy osoby, które wówczas weszły do środka i zobaczyły zawartość archiwum, zostaną zamordowane. Wszystkie w niewyjaśnionych okolicznościach. Wśród nich sam Jaroszewicz.

Narodziny tajemnicy

Latem 1944 roku w pałacu rozpoczęto prace prowadzone w absolutnej tajemnicy. W jednej z bocznych oficyn powstało opancerzone pomieszczenie ze wzmocnioną podłogą — skarbiec, jak z banku. Gdy tylko go ukończono, zaczęły nadjeżdżać ciężarówki z dokumentami zbieranymi przez Niemców w całej Europie.

Raporty z akcji trafiały bezpośrednio do Waltera Schellenberga, szefa VI departamentu RSHA — elity nazistowskiego wywiadu. To on miał największy interes w ukryciu tych materiałów. Dokumenty mogły po wojnie stać się potężną kartą przetargową.

Misja Jaroszewicza

W latach 70. pisarz Jerzy Rostkowski dotarł do Tadeusza Stecia przewodnika sudeckiego i współpracownika wywiadu. Steć opowiedział mu, że w 1945 roku brał udział w poszukiwaniach archiwum w Radomierzycach. Pałac był nietknięty, opuszczony, a okoliczni mieszkańcy wspominali, że tuż przed końcem wojny kręcili się tam jacyś cudzoziemcy, prawdopodobnie Francuzi.

Jaroszewicz, wówczas pułkownik LWP, otrzymał informację o ukrytych dokumentach. Nie chciał jednak oficjalnej operacji wojskowej, wolał prywatną wyprawę, z ludźmi, którym ufał.

W jego ekipie znaleźli się m.in.:

• Tadeusz Steć
• ppłk Jerzy Fonkowicz — oficer AL, agent sowieckiego wywiadu, odpowiedzialny za przejęcie archiwum AK w Warszawie
• mjr Władysław Boczoń „Pantera” — przedwojenny kontrwywiad, później ZWZ–AK, specjalista od niemieckich służb
• dwóch ekspertów od zabytków, nieświadomych prawdziwego celu wyprawy

Odkrycie skarbca Schellenberga

W jednej oficynie znaleziono wmurowane sejfy. W drugiej — na piętrze — ogromne pomieszczenie opancerzone stalowymi płytami, zamknięte pancernymi drzwiami. Po ich sforsowaniu oczom ekipy ukazały się tysiące teczek.

Według Rostkowskiego były tam:

• akta personalne
• listy, raporty, plany
• archiwa francuskiego, belgijskiego i holenderskiego wywiadu
• archiwum paryskiego gestapo z listami konfidentów
• dokumenty o kolaboracji znanych osobistości
• materiały o prowokacjach niemieckich służb

To była wiedza, która mogła zniszczyć kariery, rządy, reputacje.

Steć wspominał, że Jaroszewicz i Fonkowicz prosili go o tłumaczenia niemieckich dokumentów. Jaroszewicz wybrał z nich kilka paczek, te najważniejsze. I właśnie wtedy na dziedziniec wpadli radzieccy żołnierze. Z bronią gotową do strzału ustawili Polaków pod ścianą. Dopiero interwencja Jaroszewicza uratowała sytuację.

Paczki z dokumentami zostały w jego samochodzie. Resztą archiwum zajęli się Sowieci. Rostkowski sugeruje, że to Fonkowicz mógł ich ściągnąć.

Archiwum znika. Ludzie giną.

Pod koniec lipca 1945 roku całość radomierzyckiego zbioru, około 300 tysięcy teczek wywieziono do ZSRR. Wśród nich:

• 20 tys. teczek wywiadu niemieckiego i francuskiego
• 50 tys. teczek sztabu generalnego
• akta Leona Bluma
• archiwum rodziny Rothschildów
• ogromna dokumentacja francuskiej kolaboracji

Część z tych materiałów Rosja sprzedała Zachodowi w latach 90.

W Polsce pozostały jedynie dokumenty zabrane przez Jaroszewicza. Nie wiadomo, jak ważne.

Do lat 90. żyły trzy osoby, które widziały archiwum w 1945 roku:

• Piotr Jaroszewicz
• Tadeusz Steć
• Jerzy Fonkowicz

Wszyscy trzej zostali zamordowani:

• Jaroszewicz i jego żona — noc z 31 sierpnia na 1 września 1992
• Steć — noc z 11 na 12 stycznia 1993
• Fonkowicz — 1997

W żadnym przypadku nie stwierdzono motywu rabunkowego. Rostkowski sugeruje, że wszystkie te zgony mogą być powiązane z dokumentami z Radomierzyc.

Pałac, który widział zbyt wiele

Radomierzyce to niewielka wieś nad Nysą Łużycką. Pałac, zbudowany w 1708 roku na wyspie otoczonej podwójną fosą, przez stulecia gościł koronowane głowy i europejską elitę. Fundator, Joachim Sigismund von Ziegler, przeznaczył go na przytułek dla zubożałych szlachcianek.

Architektura pałacu kryje symbolikę czasu:

• 12 kominów — miesiące
• 52 pary drzwi — tygodnie
• 365 okien — dni roku

Dziś jednak najbardziej fascynuje nie jego barokowy przepych, lecz to, co wydarzyło się tu w 1945 roku i to, co zniknęło bez śladu.

Za Bodgan Morkisz on Facebook (https://www.facebook.com/photo?fbid=4059115951018763&set=a.1579527728977610)