Ukraińska kolaboracja z III Rzeszą Niemiecką

Instytut Pamięci Narodowej

 Ukraińska kolaboracja z III Rzeszą Niemiecką i udział w zagładzie polskich Żydów

 „Mamy pod ręką sokoły, które nie będą oszczędzać Polaków” – mówił w marcu 1940 r. Hans Frank, „władca” Generalnego Gubernatorstwa. W ten sposób uzasadniał swoje wsparcie dla ukraińskich nacjonalistów rozwijających swoją działalność w okupowanej Polsce. Niemcy pragnęli wykorzystać ukraińskich kolaborantów do swoich celów. Ku rozczarowaniu ukraińskich nacjonalistów, wykluczali powołanie na Ukrainie jakiejkolwiek formy podporządkowanego sobie państwa ukraińskiego.

 Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej nadzieje ukraińskich nacjonalistów na współpracę z Niemcami zostały dwukrotnie zawiedzione. Mimo współpracy wywiadowczej z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów Niemcy nie wsparli prób wydzielenia z Czechosłowacji niepodległego Zakarpacia (tzw. Ukrainy Karpackiej), a we wrześniu 1939 r. zlekceważyli ukraińskie próby powołania podobnego tworu między Sanem a Zbruczem. Te ziemie II RP miały przypaść sojusznikowi III Rzeszy – Związkowi Sowieckiemu. Mimo to, wraz z pogarszaniem się stosunków dwóch mocarstw totalitarnych ukraiński ruch nacjonalistyczny nie rezygnował ze współpracy. „Jestem przekonany, że Wasza Ekscelencja, stojący na gruncie narodowych zasad, będzie naszą narodową walkę popierać” – pisał w memoriale do Adolfa Hitlera współpracownik Stepana Bandery Wołodymyr Stachiw.

 Już w czerwcu 1941 r. wraz z wojskami niemieckimi do Lwowa wkroczył uzbrojony, wyszkolony i bezpośrednio dowodzony przez nich batalion Sondergruppe Nachtigall. Zastępcą niemieckiego dowódcy batalionu był Roman Szuchewycz, późniejszy komendant główny UPA. Po opanowaniu kluczowych punktów miasta i ogłoszeniu niepodległości Ukrainy nacjonaliści, wśród nich członkowie Nachtigall, za przyzwoleniem niemieckich dowódców przystąpili do mordowania i grabienia żydowskich mieszkańców miasta. Kolejne tygodnie i miesiące były wypełnione brutalnymi masakrami określanymi w propagandzie nacjonalistów jako „Ukraińska Rewolucja Narodowa”. Na organizowanych za przyzwoleniem Niemców wiecach w kolejnych miastach i wsiach Ukrainy składano przysięgi wierności „wodzowi” nowej Ukrainy i niemieckim sojusznikom.

 Niemcy wspierali zbrodnicze działania OUN, ale zareagowali wściekłością na samowolne powołanie rządu Ukrainy. W ich planach nie było utworzenia niepodległego państwa lub autonomicznej armii ukraińskiej, poza podporządkowanymi im formacjami pomocniczymi i policyjnymi, takimi jak znane z masowych mordów na Polakach i Żydach Ukrainische Hilfspolizei i bataliony Schutzmannschaft.

 Bandera i jego najbliżsi zostali internowani w specjalnej części obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Do końca wojny w rozmowach z Niemcami ponawiał oferty współpracy. 28 kwietnia 1943 r. decyzją dowództwa SS powołano złożoną z Ukraińców 14. Dywizję Grenadierów SS, zwaną SS Galizien lub „Hałyczyna”. Banderowcy nie popierali tej decyzji, równocześnie jednak skierowali do niej grupę zaufanych osób. Wobec coraz gorszej dla Niemców sytuacji na froncie możliwość pozyskania fanatycznych ochotników do walki z sowietami była bezcenna. „Napływ ochotników jest tak duży, że zarówno dywizję, jak i rezerwy mamy już przepełnione” – zanotował gubernator Dystryktu Galicja Otto Wächter. Ci entuzjastycznie nastawieni ochotnicy ponieśli druzgocące klęski w starciu z wojskami sowieckimi, ale zapisali się na czarnych kartach historii między innymi masakrą ok. 1000 Polaków w Hucie Pieniackiej w lutym 1944 r.

 Dywizja SS Galizien pozostała wierna upadającej III Rzeszy Niemieckiej, aż do jej kapitulacji. Ostatni kolaboranci złożyli broń przed wojskami brytyjskimi i amerykańskimi 10 maja 1945 r. Mimo popełnionych zbrodni i uznania przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze za organizację zbrodniczą, wśród ukraińskich środowisk emigracyjnych weterani SS Galizien stali się bohaterami walki o niepodległą Ukrainę.

 Po 1991 r. upamiętnianie SS „Galizien” oraz innych formacji kolaboracyjnych stopniowo stawało się istotnym elementem ukraińskiej polityki pamięci. 2 maja 2026 r. we Lwowie zorganizowano uroczystości w rocznicę powołania SS „Galizien”, które rozpoczęły się przy pomniku Stepana Bandery. W 2022 r. ukraiński Sąd Najwyższy zdecydował, że symbol SS-„Galizien” nie jest symbolem nazistowskim, ani nie promuje totalitaryzmu.

***

 Na plakacie młody Ukrainiec w mundurze SS Galizien. Hasło z plakatu w języku ukraińskim: „My WSZYSCY pomagamy!/Udział ukraińskiej młodzieży w wojnie”/ Źródło: AIPN.

#CienieHistorii #PamięćHistoryczna #UkraińskiNacjonalizm #PamięćOfiar #Doncow #Bandera #SSGalizien #kolaboracja #Holocaust

 Więcej https://tinyurl.com/24v2mc2x

(https://www.facebook.com/photo/?fbid=1485166603646242&set=a.190965806399668)