Czym zawinili, że chciano wymazać ich z pamięci ?

Patrzymy dziś na fotografię Stanisława i Emilii Stablewskich.

Dwoje ludzi. Małżeństwo. Rodzice. Gospodarze Szlachcina. Ludzie związani ze swoim domem, ziemią, rodziną i światem, który budowali przez całe dorosłe życie.

Czym zawinili, że chciano wymazać ich nie tylko z pamięci, ale także z historii ?

Na tym zdjęciu nie widzimy „klasy społecznej”, „warstwy posiadającej” ani pojęć, którymi później tak chętnie posługiwały się totalitarne ideologie.

Widzimy po prostu dwoje ludzi, którzy byli sobie bliscy i którzy kochali się z całego serca.

I właśnie dlatego warto dziś zadać pytanie:

czym właściwie zawinili ?

A szerzej – dlaczego dwa wielkie totalitaryzmy XX wieku z taką siłą uderzyły właśnie w polskie ziemiaństwo ?

Odpowiedź staje się bardziej zrozumiała, gdy spojrzymy na rolę, jaką ta warstwa odgrywała w odrodzonej Rzeczypospolitej.

Ziemiaństwo posiadało nie tylko majątki i ziemię. Dysponowało również wykształceniem, doświadczeniem organizacyjnym, tradycją służby publicznej, kontaktami społecznymi i lokalnym autorytetem. Było więc środowiskiem, które łączyło kapitał materialny, intelektualny i społeczny.

Dla systemów totalitarnych taka niezależna warstwa była szczególnie niewygodna.

Zarówno niemiecki narodowy socjalizm Hitlera, jak i sowiecki komunizm Stalina dążyły nie tylko do opanowania polskiego terytorium. Uderzały także w te środowiska, które mogły podtrzymywać ciągłość polskiej państwowości, tradycji i życia społecznego, a w przyszłości stać się zapleczem dla ponownej odbudowy niepodległego państwa.

Ziemianin nie był bowiem wyłącznie właścicielem majątku.

Często był człowiekiem dobrze wykształconym, posiadającym wiedzę o gospodarce i administracji, zdolnym do organizowania ludzi i funkcjonowania niezależnie od aparatu państwowego.

Dwór natomiast nie był jedynie domem jednej rodziny.

Bywał lokalnym ośrodkiem życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego. Wokół niego koncentrowała się praca, funkcjonowały gospodarstwa, utrzymywano kontakty z parafią, szkołą i lokalną społecznością. W wielu przypadkach właśnie takie środowiska przez pokolenia przechowywały pamięć historyczną i poczucie odpowiedzialności za sprawy publiczne.

Dlatego uderzenie w ziemiaństwo miało znacznie głębszy wymiar niż samo odebranie ziemi czy dworu.

Niemiecki okupant usuwał właścicieli z majątków, prowadził wysiedlenia, aresztowania i eksterminację polskich elit. Na terenach zajętych przez Związek Sowiecki likwidowano wielką własność ziemską, dokonywano deportacji i represji przedstawicieli dawnych elit. Po wojnie komunistyczna reforma rolna ostatecznie odebrała polskiemu ziemiaństwu jego ekonomiczne podstawy istnienia.

W rezultacie niszczono nie tylko określoną grupę społeczną.

Niszczono środowisko, które w przyszłości mogło ponownie stać się jednym z fundamentów niepodległej Polski.

Człowiek posiadający wykształcenie, społeczny autorytet, własny dom i niezależne zaplecze materialne był znacznie trudniejszy do podporządkowania niż człowiek całkowicie uzależniony od państwa.

I być może właśnie tutaj znajduje się odpowiedź na pytanie postawione na początku.

Dlaczego zabrano im domy ?

Dlaczego odebrano ziemię ?

Dlaczego starano się zniszczyć ich pozycję społeczną ?

A później również pamięć o tym, kim byli i jaką rolę odgrywali ?

Bo nie chodziło wyłącznie o majątki.

Chodziło o ludzi.

O ludzi posiadających wiedzę, tradycję, autorytet, kontakty i środki pozwalające samodzielnie organizować życie społeczne.

Właśnie dlatego los polskich dworów podczas II wojny światowej i w pierwszych latach powojennych nie był jedynie przypadkowym skutkiem wojennej zawieruchy.

Był częścią znacznie większego procesu.

Najpierw odebrano właścicielom domy.

Potem ziemię.

Następnie możliwość samodzielnego działania.

A na końcu – tam, gdzie było to możliwe – próbowano odebrać im również miejsce w pamięci kolejnych pokoleń.

Patrząc dzisiaj na opuszczone, zrujnowane albo bezpowrotnie utracone polskie dwory, zaczynamy więc lepiej rozumieć, dlaczego zarówno Hitler, jak i Stalin tak konsekwentnie uderzali w ziemiaństwo.

W tym sensie historia Dworu Ziemiańskiego w Szlachcinie jest częścią znacznie większej opowieści.

Historii warstwy społecznej, którą dwa totalitaryzmy XX wieku próbowały nie tylko pozbawić własności, lecz również zlikwidować jako niezależną siłę społeczną.

Niestety w ogromnej mierze im się to udało.

Świadectwem są dziś tysiące polskich dworów – zrujnowanych, przebudowanych nie do poznania, opuszczonych albo całkowicie zburzonych. Wraz z nimi z krajobrazu zniknął świat, który przez stulecia był jednym z elementów polskiej kultury i historii.

Ale nie wszystko udało się zniszczyć.

Pozostały fotografie.

Listy.

Wspomnienia.

Nazwiska.

I pamięć.

I właśnie temu służy strona Dwór Ziemiański w Szlachcinie .

Przywracamy pamięć o ludziach, którzy tu żyli. Odtwarzamy ich losy z fotografii, dokumentów, listów, wspomnień i zachowanych śladów. Staramy się pokazywać nie tylko sam budynek dworu, ale cały świat, który kiedyś istniał wokół niego.

Bo dopóki opowiadamy te historie, dopóty nie udało się ich całkowicie wymazać.

Jeżeli interesują Państwa dzieje Szlachcina, rodziny Stablewskich, polskiego ziemiaństwa i świata dawnych dworów – zapraszamy do obserwowania strony „Dwór Ziemiański w Szlachcinie”.

Przed nami jeszcze wiele historii, dokumentów i wspomnień, które czekają na odkrycie.

Dlatego kiedy patrzymy dziś na zdjęcie Stanisława i Emilii Stablewskich, nie patrzymy na anonimowych przedstawicieli dawnej „klasy społecznej”.

Patrzymy na konkretnych ludzi.

Na małżeństwo.

Na rodzinę.

Na gospodarzy Szlachcina.

Na ludzi, których świat został zniszczony przez historię, ale których pamięci nie udało się całkowicie wymazać.

I właśnie dlatego dzisiaj do tej historii wracamy.

Na zdjęciu widzimy Emilię i Stanisława Stablewskich w latach 30. XX wieku, podczas przyjęcia weselnego jednego z pracowników związanych z majątkiem w Szlachcinie.

Fotografia pokazuje ich nie w oficjalnej, reprezentacyjnej sytuacji, lecz w bardziej osobistym i codziennym kontekście. To jeden z tych kadrów, które pozwalają spojrzeć na dawnych właścicieli dworu nie tylko jako na przedstawicieli ziemiaństwa, ale po prostu jako na ludzi uczestniczących w życiu swojej lokalnej społeczności.

Dziś, patrząc na tę fotografię, widzimy fragment świata, którego już nie ma — ale którego pamięć wciąż możemy przywracać.

Za : Dwór Ziemiański w Szlachcinie

(https://www.facebook.com/photo/?fbid=122339359946203325&set=a.122114586086203325)